یادی از دو استاد به بهانه بد و بس (بدهکار و بستانکار)

چند روز پیش که یک لیسانسیه نرم افزار رایانه برای کارآموزی در رشته حسابرسی به موسسه آمده بود و مجبور شدم مفهوم بدهکار و بستانکار را برای او توضیح دهم، بی اختیار به یاد ساعت هشت و نیم روز چهارم آبان ماه سال 1364 افتادم ، لحظه ای که برای نخستین بار در کلاس درس در دانشکده علوم اداری و مدیریت بازرگانی دانشگاه تهران (دانشکده مدیریت فعلی) نشستم و  استاد بهرامفر برنامه کلاسها و نام اساتید را روی تخته سیاه نوشت و رونویسی کردیم و رفت و بلافاصله پس از خروج ایشان از کلاس، پیر مردی سفید روی و خوش چهره با لبی خندان وارد کلاس شد، خودش را "علی وثوق" معرفی کرد .

یادش به خیر و خدایش رحمت کناد دکتر علی وثوق در آن لحظه شروع به سخن گفتن کرد. شاید کمتر از ده جمله گفته بود که به این مطلب رسید :

"هنر استاد حسابداری آن است که بتواند مفهوم بدهکار و بستانکار را برای دانشجو روشن کند"

در این مجال کوتاه میخواهم توجه را به این نکته جلب نمایم که بدهکار و بستانکار پایه و اساس حسابداری است و برای تفهیم مفهوم بدهکار و بستانکار لازم است معادله اصلی حسابداری را در ذهنمان به صورت یک ترازوی میزان قدیمی که در کفه سمت راست آن دارائیها و در کفه سمت چپ آن بدهیها و حقوق صاحبان سرمایه(شامل سرمایه، اندوخته ها و نتیجه عملیات یا همان سودوزیان انباشته) گذاشته شده و تعادل دارد، تصور شود . با این تصور چنانچه سمت راست را بدهکار و سمت چپ را بستانکار بنامیم نتایج زیر حاصل میشود:

افزایش دارائیها موجب افزایش سمت راست ترازو میشود بنابراین افزایش دارائیها، بدهکار است و کاهش دارائیها موجب کاهش سمت راست ترازو میشود و نتیجه آن بیشتر شدن(افزایش) سمت چپ ترازو است بنابراین کاهش دارائیها، بستانکار است. و دقیقا" همین اتفاق در مورد بدهیها و سرمایه،  برعکس صادق است.

نکته اصلی این بحث در مورد درآمدها و هزینه ها و اینکه ماهیت بدهکار و بستانکار درآمد و هزینه چگونه تعیین شده است به شرح زیر قابل توضیح است:

اگر یک بار دیگر کفه های ترازوی فوق را در نظر بگیریم پرواضح است که افزایش نتیجه عملیات همانند افزایش بدهیها و افزایش سرمایه موجب افزایش سمت چپ ترازو میشود بنابراین افزایش نتیجه عملیات ، بستانکار است و کاهش نتیجه عملیات همانند کاهش بدهیها و کاهش سرمایه موجب کاهش سمت چپ ترازو میشود بنابراین کاهش نتیجه عملیات، بدهکار است و از آنجائیکه نتیجه عملیات حاصل درآمد و هزینه است و درآمد باعث افزایش نتیجه عملیات میشود و هزینه باعث کاهش نتیجه عملیات میشود بنابراین افزایش درآمد، بستانکار است و افزایش هزینه، بدهکار ........

امیدوارم توانسته باشم مفهوم بدهکار و بستانکار را  روشن سازم............

نویسنده: محمودرضا ناظری
جستجو
(تمام مطالب) کاربران