ایمیل:Noruzbeigi@gmail.com نام:ابراهیم نوروز بیگی ابراهیم نوروز بیگی
تلفن: عنوان حرفه ای:مدرس دانشگاه
آدرس:
ردیف مقطع دانشگاه رشته
ردیف نام شرکت سمت سال

عضویت در مجامع حرفه ای

ردیف نام لینک سال

تقدیرنامه ها و گواهی ها

ردیف نام لینک سال

مقالات و کتب

ردیف نام لینک سال

سوابق آموزشی و پژوهشی

ردیف نام لینک سال

سایر عناوین

ردیف نام لینک سال
استانداردهای گزارشگری مالی بین‌المللی و چالش‌های آموزش آن

پروردگار

پیش‌گفتار

سیاستگذاری در حسابداری همواره یکی از موضوعات پرچالش دوران اخیر بوده‍است. این مقوله به دنبال ایجاد توازن میان نیازهای اطلاعاتی گروه‍های مختلف مرتبط با واحدهای تجاری، تعیین مقدار بهینه‌ی تولید اطلاعات و کاهش هزینه‍های ناشی از تضاد منافع بین تهیه‍کنندگان و استفاده‍کنندگان اطلاعات مالی، مسیر پر افت و خیزی را تاکنون پشت سر گذاشته است و به همین واسطه، رویکردهای متفاوتی در این خصوص در نوشتارهای مالی مطرح شده است. از جمله‍ی این رویکردها، اطمینان به سازوکار بازارهای آزاد است که در آن هسته‌ی اصلی سیاستگذاری را نیروهای فعال بازار تشکیل می‍دهد. این رویکرد که به عنوان پشتوانه‌ی علمی، نظریه‍هایی مانند نمایندگی، علامت‍دهی و انعقاد قراردادهای خصوصی را به همراه خود دارد؛ در مقابلِ رویکرد بازارهای تحت نظارت قرار می‍گیرد که در آن مسائلی مانند: شکست‍ِ بازار و منافعِ اجتماعیِ نظارت، مطرح می‌شود.

آنچه در عمل رخ داده است؛ رویکرد بازارهای تحت نظارت بوده است که این موضوع تاحدی به رسوایی‍های برمی‌گردد که نمایانگر ناتوانی‍های گزارشگری مالی و حسابرسی در بیان صادقانه‌ی وضعیت مالی و عملکرد مالی شرکت‍های بحران زا بوده است. همچنین نقش انحصاری شرکت‍ها در تولید اطلاعات و کالای عمومی بودن اطلاعات، همگی بر ضرورت دخالت نهاد صاحب قدرتی تاکید دارد که از لحاظ ظاهری و باطنی مستقل باشد. روند دخالت چنین نهادهای الزام کننده‌ای با مشکلات به وجود آمده از طریق بحران‍های مالی اخیر، نه تنها کمتر نشده است بلکه بر شدت تأثیر آن نیز افزوده شده است.

از سوی دیگر با گسترش وسایل ارتباط جمعی و پیشرفت فن‌آوری، مرزهای جغرافیایی در سرمایه‍گذاری افراد ناپدید و یا حداقل بسیار کمرنگ شده است. کاهش هزینه‌ی سرمایه در شرکت‍ها از طریق دسترسی به بازارهای بین‍المللی تامین‌مالی اکنون دیگر به یکی از استراتژی‍های اصلی بنگاه‍های اقتصادی تبدیل شده است. انجام این مهم نیازمند استفاده از استانداردهای مشخص حسابداری و گزارشگری مالی در سطح بین‍المللی است که بستر لازم را جهت پیدایش نهادی که این‌گونه استانداردها را تدوین نماید، ایجاد کرد.

امروزه استانداردهای گزارشگری مالی بین‍المللی در بیش از 140 کشور دنیا به شکل کامل و یا حداقل به شکل محدود در حال اجرا است. اما متاسفانه در ایران اراده‌ای راسخ جهت پیاده‌سازی و اجرای این استانداردها در گذشته بنا به عللی وجود نداشته است. با این حال طبق الزامات سازمان بورس و اوراق بهادار مقرر شده‍است که ناشران بزرگ پذیرفته شده در بورس از سال 1395 صورت‍های مالی تلفیقی خود را طبق استانداردهای گزارشگری مالی بین‌المللی تهیه و گزارش نمایند؛ الزامی که نه تنها شرکت‍های بزرگ بورسی بلکه شرکت‍های هم گروه آنها را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.

این موضوع هم‌اکنون حرفه‌ی حسابداری را با چالشی قابل توجه مواجه کرده است که آن امکان‍پذیری اجرای استانداردهای بین‍المللی از ابتدای سال 1395 است. چرا که مسائلی مانند سطح آموزش موجود در کشور و نحوه برخوردِ مقامات مالیاتی با تفاوت‌های برآمده از بکارگیری ارزش‍های منصفانه با علم به سرنوشت استاندارد حسابداری شماره 15 ایران که قرار بود از ابتدای سال 1393 لازم الاجرا شود؛ دغدغه‍های جدی نزد فعالان حرفه به وجود آورده‍است.

نگارنده قصد دارد در این نوشتار برخی مشکلات موجود در حوزه‌ی آموزش استانداردهای گزارشگری مالی بین‍المللی و موضوعات مرتبط به آن را برشمارد که به نظر، خود یکی از مواردی است که اجرای این استانداردها را دچار محدودیت خواهد کرد.

عدم اطمینان از تاریخ اجرای استانداردهای بین‌المللی

از جمله موارد با اهمیتی که درکنار سایر موضوعات، آموزش استانداردهای بین‍المللی را نیز تحت تأثیر قرار می‍دهد، عدم اطمینان از اجرای استانداردهای بین‍المللی از سال 1395 است. علی‌رغم آنکه تاکنون اعلامی مبنی بر تعویق تاریخ اجرای استانداردهای بین‍المللی از سوی سازمان بورس و اوراق بهادار صورت نگرفته است؛ اما سخنان موجود در فضای حرفه که بسیاری از آنها به صورت نقل قول از مقامات سازمان حسابرسی بیان می‍شود، تردیدهایی را در مورد اجرای استانداردهای بین‍المللی بوجود آورده است. این موضوع بر انگیزه افراد برای یادگیری استانداردهای بین‍المللی تأثیر شگرف گذاشته است. پیشنهاد بنده این است که حداقل از لحاظ ذهنی تاریخ اعلام شده، قطعی تلقی شود و تمامی سازمان‌ها همکاری‌های لازم را جهت انجام این مهم مبذول نمایند.

روشن نبودن جایگاه فعلی استانداردهای حسابداری ایران از لحاظ درجه تطبیق

برای اجرا و حتی آموزش استانداردهای بین‌المللی نیاز است تا ابتدا موقعیت فعلی کشور از لحاظ میزان رعایت استانداردهای بین‌المللی مشخص شود. این امر تنها در سایه‌ی اجرای پروژه مطالعاتی بررسی تطبیقی استانداردهای ملّی حسابداری ایران با استانداردهای گزارشگری مالی بین‌المللی متناظر آنها صورت می‌گیرد. علیرغم آنکه استانداردهای مالی همپوشانی بسیاری با استانداردهای بین‍المللی دارد اما مادامی که مشخص نشود تفاوت‍های اندک در کدام بخش‍های استاندارد است، نمی‍توان انتظار داشت استادان و افراد شاغل بتوانند مسیر پیش رو را به درستی طی نمایند. خوشبختانه گویا انجمن حسابداران خبره برنامه‌ای در حال اجرا در مورد این موضوع دارد.

فقدان مدرسان مسلط به استانداردهای بین‌المللی

به‌نظر می‌رسد یکی از مهمترین مسائل در حال حاضر سطح تسلط به استانداردهای بین‌المللی نزد استادان رشته‌ی حسابداری است. هم‌اکنون تعداد افراد مسلط به استانداردهای گزارشگری مالی بین‍المللی در بین افراد اجرایی و افراد دانشگاهی نسبت به تقاضایی که وجود دارد بسیار اندک است. بنابراین در صورتی که قصد جدی برای اجرای استانداردهای بین‍المللی در آینده‌ای نزدیک وجود دارد باید به سرعت، اقدام به تربیت افرادی به عنوان مدرس شود تا این افراد بتوانند مسائل مرتبط را به افراد شاغل در حرفه انتقال دهند.

عدم وجود برنامه‌ای منسجم در دانشگاه‌ها و انجمن‌های حرفه‌ای

اجرای استانداردهای بین‍المللی نیازمند یک عزم ملّی است و تلاش یک یا دو نهاد دولتی قطعاً کفایت نمی‍کند. در حوزه آموزش، انجمن‍های حرفه‍ای و دانشگاه‍ها باید به میدان بیایند. اکنون متاسفانه برنامه‍ریزی منسجمی در دانشگاه‍ها برای آموزش استانداردهای بین‍المللی وجود ندارد و تنها استادان برخی دانشگاه‍ها در مقطع کارشناسی ارشد و عموماً در درس «بررسی موارد خاص حسابداری» یا «مسائل جاری در حسابداری» اقدام به تدریس استانداردهای بین‍المللی از طریق ارائه دانشجویان می‍کنند که در بسیاری از موارد به سبب زمان اندک، کیفیت مطلوبی هم عاید فراگیران نمی‍شود. در بین انجمن‌های حرفه‌ای نیز تنها انجمن حسابداران خبره از طریق مرکز آموزش حسابداران خبره (PACT) اقدام به برگزاری دوره‌های آموزشی استانداردهای بین‌المللی نموده است که با توجه به تقاضای موجود نیاز به مشارکت انجمن‌های دیگر احساس می‌شود.

فقدان منابع آموزشی

برای اثربخشی آموزش، وجود منابع سودمند آموزشی از ضروریات است. در خصوص منابع آموزشی نیز متاسفانه وضع بسیار اسفناک است. به جز راهنمای بکارگیری یک یا دو مورد از استانداردهای بین‍المللی که توسط سازمان حسابرسی منتشر شده است، کتاب دیگری در بازار برای آموزش این استانداردها وجود ندارد. چگونه می‌توان انتظار اجرای استانداردهای بین‌المللی را در کمتر از شش ماه دیگر داشت در حالی که تا زمان نگارش این متن تعداد و کیفیت منابع آموزشی این گونه است؟

از سوی دیگر برای اجرای صحیح استانداردهای بین‌المللی نه تنها به منابعی مانند راهنمای بکارگیری استانداردها نیاز است بلکه باید به شکل ویژه در خصوص استانداردهایی که مشابه آنها در استانداردهای ملّی وجود ندارد، مطالعات مورد کاوی[2] نیز تهیه و منتشر شود تا جنبه های متفاوت این استانداردها از منظرهای مختلف مورد بررسی قرار گیرد. برخی استانداردهای بین‍المللی مانند استاندارد حسابداری شماره 12 (IAS12) تحت عنوان «مالیات بر درآمد[3]» معمولاً در نظام آموزشی ما تدریس نشده است و حال آنکه این استاندارد و امثالهم نقش پررنگی در تهیه صورت‍های مالی طبق استانداردهای بین‍المللی خواهد داشت.

اختصاص ندادن بخشی از آزمون‌های حرفه‌ای به مطالب استانداردهای بین‌المللی

در گذشته استادان دانشگاه‍های کشور حتی استانداردهای ملّی خودمان را نیز گاهاً تدریس نمی‍کردند و در عوض مطالبی از برخی استانداردهای آمریکایی در کلاس مطرح می‍کردند که بعضاً فاقد کاربرد یا کاربرد کم بود تا اینکه با ابتکاری که در سازمان سنجش صورت گرفت، پرسش‍های چند گزینه‍ای قابل طرح در کنکور کارشناسی ارشد مقرر شد تا طبق استانداردهای ملّی باشد و از آن پس سرعت آموزش و تهیه منابع آموزشی متناسب با استانداردهای ملّی شتاب بیشتری گرفت.

حال چنانچه نهادی همچون جامعه حسابداران رسمی ایران در آزمون‍های رده‍بندی کارکنان مؤسسات حسابرسی و آزمون انتخاب حسابدار رسمی، اقدام به طرح سوالاتی مبتنی بر استانداردهای بین‍المللی نماید تردید ندارم که کمک بسیاری در تسریع آموزش این‌گونه استانداردها خواهد شد. کما اینکه انتظار می‍رود عزیزان واجد شرایطِ عنوان حسابدار رسمی بتوانند صورت‍های مالی تهیه شده براساس استانداردهای بین‍المللی را رسیدگی نمایند و از این رو گنجاندن سوالاتی با این مضمون پر بیراه نخواهد بود.

معین نبودن حوزه‌های قابل کاربرد در ایران

از جمله مشکلات دیگر پیش روی پیاده‍سازی و اجرای استانداردهای بین‍المللی، مشخص نبودن حوزه‍هایی از استانداردهای بین‍المللی است که قابلیت اجرا در ایران را ندارد. به احتمال بسیار برخی از مفاد استانداردهای بین‍المللی مانند مفاد استاندارد گزارشگری مالی شماره 2 (IFRS2) تحت عنوان «پرداخت‍های مبتنی بر سهام[4]» یا در ایران اصلاً کاربرد ندارد یا کاربرد بسیار کم دارد. تا زمانی که در خصوص تهیه‌ی منابع آموزشی و برگزاری دوره‍های مرتبط با آن اولویت‌بندی صورت نگیرد؛ نمی‍توان انتظار داشت نتیجه حاصل، مطلوبیت بسیاری داشته باشد.

تفسیرپذیری قانون

همچنین در تهیه مواد آموزشی با مشکل دیگری به عنوان تفسیرپذیری قانون بالاخص قانون مالیات‌های مستقیم مواجه هستیم. برای مثال جهت تشخیص تفاوت‍های دائمی و موقت بین ‍رویه‍های حسابداری و رویه‍های مالیاتی نیاز به درک نحوه برخورد ممیزان مالیاتی به هنگام رسیدگی وجود دارد در حالیکه در بسیاری از موارد برخوردهای متفاوتی در یک موضوع صورت گرفته است. چنین مسائلی امکان نگارش منابع معتبر در حوزه استانداردهای بین‍المللی را به شدت کاهش می‌دهد و از سوی دیگر مدرس را در بلاتکلیفی در اتخاذ موضع و تدوین سرفصل‍های قابل ارائه قرار می‍دهد.

جمع‌بندی

در نهایت، علی‌رغم مشکلات طرح شده در سطور فوق، نگارنده اعتقاد دارد که این مشکلات با برنامه‌ریزی مناسب قابل حل است و خوشبختانه اخیراً در سازمان بورس و اوراق بهادار، کمیته‌ی راهبری استانداردهای بین‍المللی گزارشگری مالی راه‍اندازی شده که در آن کارگروهی نیز جهت آموزش استانداردهای بین‍المللی تحت همین عنوان وجود دارد و تا آنجایی که نگارنده اطلاع دارد از انجمن‍های حرفه‍ای نیز نمایندگانی در این کارگروه و کمیته حضور خواهند داشت. این اقدام می‍تواند در حل بسیاری از مشکلات طرح شده در بالا مثمر ثمر قرار گیرد و امید است با همدلی و تدبیر، دشواری‌های این مسیرِ پرچالش برطرف شود.

 


[1] Noruzbeigi@gmail.com

[2] Case Study

[3] Income taxes

[4] Share based payment